بسم الله الرحمن الرحیم
موضوع سخنراني: ترسيم دقيقى از منظره حق و باطل

أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رابِياً وَ مِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ .(1)
خداوند درقرآن کریم براى مجسم ساختن حق و باطل مثال بسيار زیبایی را درسوره رعد آیه 17 بيان مى‏كند. که امشب ی خواهیم درباره این بیان نورانی قرآن قدری باهم صحبت کنیم . نخست مى‏گويد:" خداوند از آسمان آبى را فرو فرستاده است" (أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً). آبى حياتبخش و زندگى آفرين، و سرچشمه نمو و حركت" و در اين هنگام دره‏ها و گودالها و نهرهاى روى زمين هر كدام به اندازه گنجايش و وسعت خود بخشى از اين آب را درخودشان جای می دهند " (فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها).جويبارهاى كوچك دست به دست هم مى‏دهند و نهرهايى به وجود مى‏آورند، نهرها به هم مى‏پيوندند و سيلاب عظيمى از دامنه كوهسار سرازير مى‏گردد، آبها از سر و دوش هم بالا مى‏روند و هر چه را بر سر راه خود ببينند برمى‏دارند و مرتبا بر يكديگر كوبيده مى‏شوند، در اين هنگام كفها از لابلاى امواج ظاهر مى‏شوند، آن چنان كه قرآن مى‏گويد" سيلاب، كفهايى را بر بالاى خود حمل مى‏كند" (فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رابِياً).
پيدايش كفها منحصر به نزول باران نيست بلكه" در فلزاتى كه بوسيله آتش ذوب مى‏شوند تا از آن زينت آلات يا وسائل زندگى بسازند آنها نيز كفهايى همانند كفهاى آب دارند" (وَ مِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ) «2». بعد از بيان اين مثال به سراغ نتيجه‏گيرى مى‏رود، و چنين مى‏فرمايد: " اينگونه خداوند براى حق و باطل، مثال مى‏زند" (كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ).

پيدايش كفها منحصر به نزول باران نيست بلكه" در فلزاتى كه بوسيله آتش ذوب مى‏شوند تا از آن زينت آلات يا وسائل زندگى بسازند آنها نيز كفهايى همانند كفهاى آب دارند" (وَ مِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ) «2». بعد از بيان اين مثال به سراغ نتيجه‏گيرى مى‏رود، و چنين مى‏فرمايد: " اينگونه خداوند براى حق و باطل، مثال مى‏زند" (كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ).
بعد توضیح می دهد و مى‏گويد:" اما كفها به كنار مى‏روند و اما آبى كه براى مردم مفيد و سودمند است در زمين مى‏ماند" (فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ).كفهاى بيهوده و بلند آواز و ميان تهى كه هميشه بالانشين هستند اما هنرى ندارند بايد به كنارى ريخته شوند ولی آب خاموش و بى‏سر و صداى متواضع و مفيد و سودمند مى‏ماند و اگر روى زمين هم نماند در اعماق زمين نفوذ مى‏كند و چيزى نمى‏گذرد كه به صورت چشمه‏سارها و قناتها و چاهها سر از زمين برمى‏دارد، تشنه ها را سيراب مى‏كند، درختان را بارور، و گلها را شكفته و ميوه‏ها را رسيده، و به همه چيز سر و سامان مى‏دهد.
و در پايان آيه براى تاكيد بيشتر و دعوت به مطالعه دقيقتر روى اين مثال مى‏فرمايد:" اين چنين خداوند مثالهايى مى‏زند" (كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ).

در اين مثال پر معنى كه منظره حق و باطل را به عاليترين صورتى ترسيم كرده حقايق فراوانى وجود دارد كه در اينجا به جند نکته از آن اشاره مى‏كنيم:
شناخت حق و باطل و شناخت واقعيتها ازگمانها گاهى براى انسان چنان مشكل و پيچيده مى‏شود، كه حتما بايد سراغ نشانه رفت و از روی نشانه‏ها، حقايق را از اوهام، و حق را از باطل تشخیص داد .
قرآن در مثال بالا اين نشانه‏ها را چنين بيان كرده است:
الف-" حق هميشه مفيد و سودمند است، همچون آب زلال كه مايه حيات و زندگى است، اما باطل بى‏فايده و بيهوده است، نه كفهاى روى آب هرگز كسى را سيراب مى‏كنند و درختى را مى‏رويانند، و نه كفهايى كه در كوره‏هاى ذوب فلزات ظاهر مى‏شود. مى‏توان از آنها زينتى و يا وسيله‏اى براى زندگى ساخت، و اگر هم مصرفى داشته باشند، مصارف بسيار پست و بى‏ارزشند كه به حساب نمى‏آيند، همانند صرف كردن خاشاك براى سوزاندن .
ب - باطل همواره مستكبر، بالانشين، پرسروصدا، پر قال و غوغا ولى تو خالى و بى‏محتوا است، اما حق متواضع، كم سر و صدا، اهل عمل و پر محتوا و سنگين وزن است «3».
ج- حق هميشه متكى به نفس است، اما باطل از آبروى حق مدد مى‏گيرد و سعى مى‏كند خود را به لباس او در آورد و از حيثيت او استفاده كند، همانگونه كه" هر دروغى از راست فروغ مى‏گيرد"، كه اگر سخن راستى در جهان نبود، كسى هرگز دروغى را باور نمى‏كرد، و اگر جنس خالصى در جهان نبود، كسى فريب جنس قلابى را نمى‏خورد، بنا بر اين حتى فروغ زودگذر باطل و آبروى و حيثيت موقت او به بركت حق است، اما حق همه جا متكى به خويشتن است و آبرو و اثر خويش!

نکته بعدی درباره کلمه زبد است .
" زبد" به معناى كفهاى روى آب است ، آب‏ زلال كمتر كف به روى آن آشكار می شود جون كفها به خاطر آلوده شدن آب به اجسام خارجى بوجود می آیند ، اگر حق به صفا و پاكى اصلى باقى بماند هرگز كفهاى باطل اطراف آن آشكار نمى‏گردد، اما هنگامى كه حق بر اثر برخورد به محيطهاى آلوده رنگ محيط را به خود گرفت، و حقيقت با خرافه، و درستى يا نادرستى و پاكى يا ناپاكى آميخته شد، كفهاى باطل در كنار آن آشكار مى‏شوند.
" نزول آيات قرآن" از آسمان وحى شبيه به نزول قطرات حياتبخش باران است ، و" دلهاى انسانها " شبيه به زمينها و دره‏ها كه هر كدام به اندازه وسعت وجودشان بهره مى‏گيرند، و" وسوسه‏هاى شيطانى" شبيه به كفهاى آلوده روى آب هستند ، كه اين كفها از آب پيدا نشده، بلكه از آلودگى محل ريزش آب پيدا مى‏شود و به همين جهت وسوسه‏هاى نفس و شيطان از تعليمات الهى نيست، بلكه از آلودگى قلب انسان است، و به هر حال سرانجام، اين وسوسه‏ها از دل مؤمنان برطرف مى‏گردد و آب زلال وحى كه موجب هدايت و حيات انسانهاست باقى مى‏ماند!
هميشه بهره‏ها به ميزان آمادگيهاست و لياقتهاست . در مبدء فيض الهى هيچگونه بخل و محدوديت و ممنوعيت نيست، همانگونه كه ابرهاى آسمان بدون قيد و شرط، همه جا باران مى‏پاشند، و اين قطعه‏هاى مختلف زمين و دره‏ها هستند كه هر كدام‏ بمقدار وسعت وجود خويش از آن بهره مى‏گيرند، زمين كوچكتر بهره‏اش كمتر و زمين وسيعتر سهمش بيشتر است ، قلوب و ارواح آدميان در برابر فيض خدا و همين گونه هستند !
نکته بعد اینکه باطل همیشه دنبال بازار آشفته مى‏گردد! هنگامى كه سيلاب وارد دشت و صحراى صاف مى‏گردد و جوش و خروش آب فرو مى‏نشيند اجسامى كه با آب مخلوط شده بودند تدريجا ته‏نشين مى‏كنند و كفها از ميان مى‏روند و آب زلال چهره اصلى خود را آشكار مى‏سازد، و به همين ترتيب باطل به سراغ بازار آشفته مى‏رود، تا از آن بهره بگيرد، اما هنگامى كه آرامش پيدا شد و هر كسى به جاىخودش نشست، و معيارها و ضابطه‏ها در جامعه آشكار گشت، باطل جايى براى خود نمى‏بيند و به سرعت كنار مى‏رود!

ونکته بعدی این است که : باطل تنها در يك لباس ظاهر نمى‏شود. يكى از خصوصیات باطل اين است كه درهر"آن به شكلى و هر لحظه به لباس ديگرى در مى‏آيد"، تا اگر او را در يك لباس شناختند، در لباس ديگر بتواند چهره خود را پنهان سازد، در آیه شریفه مى‏گويد: كفها نه تنها بر آب ظاهر مى‏گردند در هر كوره‏اى و هر بوته‏اى كه فلزات ذوب مى‏شوند كفهاى تازه به شكل جديد و در لباس تازه‏اى آشكار مى‏شوند، و به تعبير ديگر حق و باطل همه جا وجود دارد، همانگونه كه كفها در هر مايعى به شكل مناسب خود آشكار مى‏شود.
بنا بر اين بايد هرگز فريب تنوع صورتها را نخوريم و در هر كجا منتظر باشيم كه باطل را با صفات ويژه‏اش- كه صفات آنها همه جا يكسان است و در بالا اشاره شد- بشناسيم و آنها را كنار بزنيم.
بقاى هر موجود بسته به ميزان سود رسانى او است! (وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ).
آب كه مايه حيات است ميماند و كفها از ميان مى‏روند ، انسانها، گروه‏ها، مکتبها، حزب ها و برنامه‏ها به همان اندازه كه مفيد و سودمندند، حق بقاء و حيات دارند، و اگر مى‏بينيم انسان یا مكتب باطلى مدتى سر پا مى‏ماند اين به خاطر آن مقدار از حقى است كه به آن آميخته شده كه به همان نسبت حق حيات پيدا كرده است!.
وقتی حق طلبی درجامعه زیادشد ، دیگر جایی برای باطل نخواهد بود .باطل به جايى مى‏رسد كه قدرت نگهدارى خويش را ندارد، و در اين لحظه از متن جامعه به خارج پرتاب مى‏گردد، و اين در همان حال است كه حق به جوشش مى‏آيد، هنگامى كه حق به خروش افتاد، باطل همچون كفهاى روى ديك كه به خارج پرتاب مى‏شود بيرون مى‏افتد و اين خود دليلى است بر اينكه حق هميشه بايد بجوشد و بخروشد تا باطل را از خود دور سازد.!
نکته بعدی اینکه باطل در بقاى خود مديون حق است. اگر آبى نباشد هرگز كف نمى‏تواند به حيات خود مستقلا ادامه دهد، همين گونه اگر حق نبود، باطل هم فروغى نداشت، اگر افراد درستكار نبودند كسى تحت تاثير افراد خائن واقع نمى‏شد و فريب آنها را نمى‏خورد، پس همين جولان و فروغ كاذب باطل مديون بهره‏بردارى از فروغ حق است (كان دروغ از راست مى‏گيرد فروغ!).

و مبارزه بین حق و باطل هميشگى است. تا آن زمانى كه جهان و انسانها به صورت يك جامعه ايده‏آل (همچون جامعه عصر قيام مهدى ع) در آيد كه پايان اين مبارزه اعلام گردد، لشگر حق پيروز و بساط باطل برچيده شود، و بشريت وارد مرحله تازه‏اى از تاريخ خود گردد، و تا زمانى كه اين مرحله تاريخى فرا نرسد بايد همه جا در انتظار برخورد حق و باطل بود، و موضع‏گيرى لازم را در اين ميان در برابر باطل نشان داشت.
__________________________________________________
(1) سوره رعد آیه 17
(2) ترجمه تحت اللفظى جمله فوق چنين است:" از آنچه آتش بر روى آن روشن مى‏كنند براى بدست آوردن زينت يا متاع كفهايى همانند كفهاى آب حاصل مى‏شود" و اين تعبير اشاره به كورهايى است براى ذوب فلزات كه هم آتش در زير مواد فلزى وجود دارد و هم در روى آن، به اين معنى كه يك طبقه آتش در زير است و سپس روى آن سنگهايى را كه مواد كافى دارد مى‏ريزند و مجددا روى آن آتش مى‏ريزند: و اين بهترين نوع كوره است كه از هر طرف آتش، مواد قابل ذوب را احاطه كرده است.
(3) على (ع) در وصف خود و دشمنانش همچون اصحاب جنگ جمل مى‏فرمايد:
و قد ارعدوا و ابرقوا و مع هذين الامرين الفشل و لسنا نرعد حتى نوقع و لا نسيل حتى نمطر:
" آنها رعد و برقى نشان دادند، اما پايانش جز سستى و ناتوانى نبود، ولى ما به عكس تا كارى انجام ندهيم رعد و برقى نداريم و يا نباريم سيلاب خروشان براه نمى‏اندازيم"! (برنامه ما عمل است نه سخن) (نهج البلاغه خطبه 9).