| خلاصه سخنرانی حجة الاسلام و المسلمین عليرضا محمدي نژاد در تاریخ 6/1/88
موضوع سخنراني: دعا
قال رسول الله صلي الله عليه و آله:
ألَا أَدُلُّكُمْ عَلَى سِلَاحٍ يُنْجِيكُمْ مِنْ أَعْدَائِكُمْ وَ يُدِرُّ أَرْزَاقَكُمْ ؟
آيا شما را راهنمايي کنم به سلاحي که از دشمنان نجات يابيد و روزيتان زياد شود؟
قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ تَدْعُونَ رَبَّكُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ فَإِنَّ سِلَاحَ الْمُؤْمِنِ الدعاء.[1]
گفتند: بلى يا رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله فرمود: پروردگارتان را در شب و روز بخوانيد و دعا كنيد، چون دعا، اسلحه مؤمن است».
*********
يکي از عباداتي که گاهي جنبه سازندگياش فراموش ميشود، در حالي که بسيار محبوب خداي متعال است، مسأله دعا کردن و تقاضای از خداست.
اگر کمي در منابع اصلي امت اسلام، به خصوص در روايات و تأليفات علماي شيعه بنگريم توجه و تشويق به دعا و ارزش و اهميت آن فراوان ديده ميشود.[2]
دعا دو گونه است، گاهي همين دعاهايي است که به صورت معتبر و به اصطلاح «ماثور»[3] از حضرات معصومين عليهم السلام به ما رسيده و ديگري دعاها و حوائجي است که ما به صورت عاميانه با خدا مطرح ميکنيم و اين دومي «مخ العبادة» معرفي شده است،[4] مُخ به خالص هر چيزي گفته ميشود و در لغت ميگويند: مخ كل شيء: خالصه.[5]چرا که با تمام توجه و حضور قلب درخواست ميشود؛ و حتي کسي که نمازش را نميتواند با توجه بخواند گاهي در درخواست حوائجش بسيار توجه پيدا ميکند و لذا همين توجه، بسيار با ارزش بوده و زمينه را براي بندگي فراهم ميکند و نه تنها عبادت است؛ بلکه افضل عبادات به شمار رفته است.[6]
بعضی از ما فقط در گرفتاريها دست به دعا میشويم.[7] ولی سيره انبياء الهي و حضرات معصومين عليهم السلام بر اين بوده که زياد دعا ميکردند[8].
اصولاً کسي اهل دعا ميشود[9] که ارزش خدا هم پيش او بالا رفته باشد، چرا که:
امام صادق عليه السلام فرمودند: مَنْ أَرَادَ أَنْ يَنْظُرَ مَنْزِلَتَهُ عِنْدَ اللَّهِ فَلْيَنْظُرْ مَنْزِلَةَ اللَّهِ عِنْدَهُ فَإِنَّ اللَّهَ يُنْزِلُ الْعَبْدَ مِثْلَ مَا يُنْزِلُ الْعَبْدُ اللَّهَ مِنْ نَفْسِهِ.[10]
كسى كه مىخواهد ببيند رتبهاش نزد خدا چگونه است، ببيند رتبه خدا نزد او چطور مىباشد، چون خداوند سبحان، بنده را در همان مقامى جاى مىدهد كه بنده، آن مقام را به خدا مىدهد.
دعا سلاح انبياء و اولياي خداست[11] ؛ فرمودند: خوشا به حال زاهدان در دنيا که از جمله صفات آنان اين است که قرآن را شعار خود و دعا را دثار خود برگزيدهاند.
شعار به لباسي گفته ميشود که مماس با پوست بدن است و بين آن با بدن فاصلهاي نيست و لذا عمل نيز شعار مومن معرفي شده است و دِثار لباس روي آن را ميگويند؛ کنايه از اينکه بايد دعا در بسياري از اوقات همراه مومنين باشد[12]و به اصطلاح هميشه دست به آسمان باشد.
در حال رخاء نيز دعا مفيد و مؤثر است؛ امام صادق عليه السلام فرمودند:
إِنَّ الدُّعَاءَ فِي الرَّخَاءِ يَسْتَخْرِجُ الْحَوَائِجَ فِي الْبَلَاءِ.[13]
دعا در حال راحتى و آسايش نيازمنديهاى در حال بلا را برآورده ميکند.
چند نکته که در مورد دعا خوب است بدانيم:
1- نام بردن حوائج را خدا دوست دارد.[14]
2- بهترين دعاها همانهايي است که انسان بر زبان جاري ميکند.[15]
3- دعا کننده و آمين گو در مزد و ثواب دعا شريکند.[16]
4- از بهترين دعاها که محبوب خداست و در پرونده اعمال سنگين است صلوات بر محمد وآل اوست. صلوات الله و سلامه عليه و آله.[17]
5- مؤثرترين عامل در استجابت دعا، اطاعت فرمان خداست.[18]
شخصي ميگويد خدمت امام صادق عليه السلام عرض کردم: آيَتَانِ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَطْلُبُهُمَا فَلَا أَجِدُهُمَا قَالَ وَ مَا هُمَا قُلْتُ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ [19]فَنَدْعُوهُ وَ لَا نَرَى إِجَابَةً قَالَ أَ فَتَرَى اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَخْلَفَ وَعْدَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَمِمَّ ذَلِكَ قُلْتُ لَا أَدْرِي قَالَ لَكِنِّي أُخْبِرُكَ مَنْ أَطَاعَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِيمَا أَمَرَهُ ثُمَّ دَعَاهُ مِنْ جِهَةِ الدُّعَاءِ أَجَابَهُ قُلْتُ وَ مَا جِهَةِ الدُّعَاءِ قَالَ تَبْدَأُ فَتَحْمَدُ اللَّهَ وَ تَذْكُرُ نِعَمَهُ عِنْدَكَ ثُمَّ تَشْكُرُهُ ثُمَّ تُصَلِّي عَلَى النَّبِيِّ ص ثُمَّ تَذْكُرُ ذُنُوبَكَ فَتُقِرُّ بِهَا ثُمَّ تَسْتَعِيذُ مِنْهَا فَهَذَا جِهَةُ الدُّعَاءِ ثُمَّ قَالَ وَ مَا الْآيَةُ الْأُخْرَى قُلْتُ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ [20]وَ إِنِّي أُنْفِقُ وَ لَا أَرَى خَلَفاً قَالَ أَ فَتَرَى اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَخْلَفَ وَعْدَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَمِمَّ ذَلِكَ قُلْتُ لَا أَدْرِي قَالَ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمُ اكْتَسَبَ الْمَالَ مِنْ حِلِّهِ وَ أَنْفَقَهُ فِي حِلِّهِ لَمْ يُنْفِقْ دِرْهَماً إِلَّا أُخْلِفَ عَلَيْهِ.
[1] الكافي، ج2، 468.
[2] - ر.ک: قرآن کریم سوره های مؤمن،60؛ نمل، 62؛ انعام،43 و 44 و 63؛ انبیاء، 90؛ کتاب شریف کافی، ج2، ص 446،که بیش از 110 صفحه، شامل 60 باب، اختصاص به روایات پیرامون دعا دارد؛ خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه؛ صحیفه سجادیه در دعاهای مختلفی که درباره درخواست حوائج(13)، هنگام سختی و رنج وکارهای دشوار(22)، برای پدر و مادر(24) ، در تضرع وزاری و خضوع و فروتنی (51)و ... وارد شده، ارشاد القلوب دیلمی، ج1، باب چهل و هفتم؛ عدة الداعی و نجاح الساعی نوشته ابن فهد حلی؛ مهج الدعوات و منهج العبادات تألیف سیدبن طاووس؛ مفتاح الفلاح تألیف شیخ بهایی و..؛ همچنین سید بن طاووس نقل می کند که در در کتابخانه شخصی اش بیش از هفتاد جلد کتاب دعا از پیامبر ص و ائمه معصومینن علیهم السلام وجود دارد که کتاب هایی مانند مهج الدعوات را از آن ها تهیه کرده است.
[3] - روایت شده از امام معصوم علیه السلام.
[4] - عَنِ النَّبِيِّ ص أَفْزِعُوا إِلَى اللَّهِ فِي حَوَائِجِكُمْ وَ أَلْجِئُوا إِلَيْهِ فِي مُلِمَّاتِكُمْ وَ تَضَرَّعُوا إِلَيْهِ وَ ادْعُوهُ فَإِنَّ الدُّعَاءَ مُخُّ الْعِبَادَةِ وَ مَا مِنْمُؤْمِنٍ يَدْعُو اللَّهَ إِلَّا اسْتَجَابَ لَهُ فَإِمَّا أَنْ يُعَجِّلَ لَهُ فِي الدُّنْيَا أَوْ يُؤَجِّلَ لَهُ فِي الْآخِرَةِ وَ إِمَّا أَنْ يُكَفِّرَ عَنْهُ مِنْ ذُنُوبِهِ بِقَدْرِ مَا دَعَا مَا لَمْ يَدْعُ بِمَأْثَمٍ. عدة الداعي و نجاح الساعي ،ص40.
[5] مجمع البحرين، ج2، 442، باب ما أوله الميم ، ص : 442 و لسان العرب ، ج3، 52 ،فصل الميم، ص52.
[6] - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ (غافر: 60) قَالَ هُوَ الدُّعَاءُ وَ أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ الدُّعَاءُ قُلْتُ إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ (التوبة : 114) قَالَ الْأَوَّاهُ هُوَ الدَّعَّاءُ . الكافي ج : 2 ص : 466
[7] - از حضرت امام باقر- عليه السّلام- روايت است كه فرمود:
«ينبغى للمؤمن ان يكون دعاؤه في الرّخاء نحوا من دعائه في الشّدّة، ليس اذا اعطى فتر و لا يملّ من الدّعاء فانّه من اللَّه بمكان»
بر مؤمن سزاوار است همان گونه كه در شدّت و سختى دعا مىكند، در روزگار آسايش و نعمت نيز دعا نمايد و شايسته نيست كه چون حاجتش بر آورده شد، سست شود و از دعا خسته گردد، زيرا دعا نزد خداوند سبحان، منزلت دارد. عدة الداعی و نجاح الساعی، ص200.
[8] - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الْأَرْضِ الدُّعَاءُ وَ أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ الْعَفَافُ قَالَ وَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع رَجُلًا دَعَّاءً.
الكافي ج 2 ،ص468، ح8.
[9] - منظور درخواست و خواستن از خدا است نه صرف خواندن دعاهای متداول.
[10] ِعدة الداعي و نجاح الساعي، ص 180و در روایت دیگری در بحار الانوار آمده که حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام فرمودند:
وَ مَنْ أَرَادَ مِنْكُمْ أَنْ يَعْلَمَ كَيْفَ مَنْزِلَتُهُ عِنْدَ اللَّهِ فَلْيَنْظُرْ كَيْفَ مَنْزِلَةُ اللَّهِ مِنْهُ عِنْدَ الذُّنُوبِ كَذَلِكَ مَنْزِلَتُه.
[11] - قال امیر المومنین علیه السلام: الدّعاء سلاح الأولیاء.
غررالحکم، شرح آقا جمال خوانساری، ج1،ص 198و ر.ک: الکافی، ج2، ص468.
[12] - قال امیر المومنین علیه السلام: طوبى للزّاهدين فى الدّنيا، الرّاغبين فى الآخرة، اولئك اتّخذوا الارض بساطا، و ترابها فراشا، و ماءها طيبا، و القرآن شعارا، و الدّعاء دثارا، و قرضوا الدّنيا على منهاج المسيح عيسى بن مريم على نبيّنا و عليه السّلام.
شرح آقا جمال الدين خوانسارى بر غرر الحكم ، ج4، ص : 268
[13] - الکافی، ج2، ص 372.
[14] - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْفَرَّاءِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَعْلَمُ مَا يُرِيدُ الْعَبْدُ إِذَا دَعَاهُ وَ لَكِنَّهُ يُحِبُّ أَنْ تُبَثَّ إِلَيْهِ الْحَوَائِجُ فَإِذَا دَعَوْتَ فَسَمِّ حَاجَتَكَ وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ قَالَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَعْلَمُ حَاجَتَكَ وَ مَا تُرِيدُ وَ لَكِنْ يُحِبُّ أَنْ تُبَثَّ إِلَيْهِ الْحَوَائِجُ.الكافي ج2 ، ص 476.
[15] - سعد بن عبدالله به سند خود در کتاب الدعا از زراره روایت کرده است که گفت: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: به من دعایی بیاموزید . در پاسخم فرمود: بهترین دعا آن است که بر زبانت جاری گردد.
[16]- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيِّ عَنِ السَّكُونِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الدَّاعِي وَ الْمُؤَمِّنُ فِي الْأَجْرِ شَرِيكَانِ. الكافي، ج 2، ص 487.
[17] - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ مَا فِي الْمِيزَانِ شَيْءٌ أَثْقَلَ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَتُوضَعُ أَعْمَالُهُ فِي الْمِيزَانِ فَتَمِيلُ بِهِ فَيُخْرِجُ ص الصَّلَاةَ عَلَيْهِ فَيَضَعُهَا فِي مِيزَانِهِ فَيَرْجَحُ بِهِ الكافي، ج2، ص494.
[18] - الكافي، ج 2، ص486.
[19] - غافر:60.
[20] - سبأ : 39.
|
