| علت اختلاف نظر مراجع تقليد ، در اعلام اول ماه رمضان و عيد فطر چيست؟
آيا در گذشته هم اين اختلاف بوده است؟
اختلاف نظر مراجع تقليد در ثبوت اول ماه امری نيست که تازه به وجود آمده باشد ؛ بلکه در گذشته نيز اين مسأله، در نزد ايشان مورد فکر و نظر بوده است عوامل متعددی باعث اختلاف نظر گرديده است که موارد ذيل را می توان از مهم ترين آن ها دانست:
1- اعتبار اتحاد افق؛ عده ای بر اين باورند که اگر هلال ماه، در نقطهای از کره زمين ديده شود – که افق در آن جا با جاهای ديگر تفاوت داشته باشد ولی در شب مشترک باشند – اول ماه در آن مکانها ثابت میشود. در مقابل اين نظريه، فقهايي هستند که اتحاد افق را معتبر می دانند و معتقدند : اگر هلال ماه در شهری ديده شود که افق آن ، با شهر يا کشور ديگر اختلاف داشته باشد ، اول ماه از نظر شرعی برای شهر دوم ثابت نمی شود . بديهی است طبق نظر اول به طور معمول ، اول ماه يک روز زودتر ثابت می شود.
2- شهادت بيّنه نزد حاکم؛ گاهی مجتهد جامع شرايط ، از شهادت کسانی که ماه را ديده اند ، اطمينان پيدا میکند و بر اين اساس ثبوت اول ماه را اعلام می دارد . چه بسا ممکن است به جهت فقدان برخی شرايط، برای مجتهدِ ديگری اين اطمينان حاصل نشده باشد که اين نيز امری طبيعی و مستند به دلايل شرعی می باشد . اختلاف فقيهان در امور ياد شده ، به جهت اختلاف در يک سری از مبانی نظری و علمی و اصول فکری است که آرا و افکار متفاوتی را بر می تابد . نظريه پردازی مختلف در ادبيات عرب و اصول فقه، برداشت متفاوت از آيات و روايات و اختلاف نظر در سند احاديث و شناخت راويان ، به طور طبيعی موجب تفاوت در بعضی از فتاوا می شود . آن چه وظيفه ی مقلّد است عمل به فتوای مجتهد و احترام به همه ی کارشناسان دين ، از جمله فقيهان بزرگ و مراجع تقليد می باشد که عمری را در راه فهم دقيق آيات و روايات سپری نموده اند .
راههای ثبوت اول ماه شوال (عيد فطر) را به طور مختصر بيان کنيد؟
اول ماه از چند راه ثابت می شود : ۱- خود انسان ماه را ببيند. 2- دو مرد عادل شهادت بدهند که ماه را ديده اند. 3- عده ای که از گفته ی آنان يقين پيدا می شود. 4- بگويند ماه را ديده اند. 5- سی روز از اول ماه شعبان بگذرد. 6- حاکم شرع ( مجتهد جامع شرايط ) حکم کند که اول ماه است.
طبق نظر مراجع عظام تقليد : امام خمينی (ره) ، خامنه ای ، بهجت ، فاضل ، تبريزی ، مکارم ، صافی و نوری همدانی. رجوع کنيد : تو ضيح المسائل مراجع ، م 1730 ، ج1 ، ص 996 ؛ احکام روزه ( سيد مجتبی حسينی ) ، ص91 ؛ بر کرانه ی فقه ، ص 215 تا 220 ؛ احکام ماه رمضان ، ص 21
اگر بين مراجع تقليد در ثبوت عيد فطر، اختلاف پيش آيد، وظيفه مکلف چيست؟
آيا هر مقلّد بايد به نظر مرجع تقليد خود مراجعه کند؟
در ثبوت اول ماه تقليد لازم نيست و راه ندارد؛ بلکه اگر شخص از گفته و اعلام نظر مرجع تقليد، اطمينان به رؤيت ماه پيدا کند، بايد روزه خود را افطار کند و اگر شک داشت ، بايد آن روز را روزه بگيرد.
طبق نظر مراجع عظام تقليد: امام خمينی (ره)، خامنه ای، بهجت، فاضل ، سيستانی ، مکارم ، وحيد ، صافی ، نوری و تبريزی. رجوع کنيد : العروه الوثقی ، ج2 ، الصوم ، طرق ثبوت الهلال ، م 1؛ احکام روزه (سيد مجتبی حسينی ) ،ص 93.
شما میگوييد اگر دو نفر عادل به ثبوت اول ماه شهادت بدهند کافی است؛ آيا اعلام عيد از سوی چند مرجع، به اندازه ی دو نفر عادل نيست؟
کسی منکر عدالت مرجع تقليد نيست. آن چه در راههای ثبوت اول ماه گفته شده، آن است که دو نفر عادل، شهادت دهند که خودشان ماه را ديدهاند؛ ولی مراجع تقليد [عموماً] خودشان ماه را نمیبينند؛ بلکه از گفته ی ديگران اطمينان به رؤيت پيدا می کنند و اين دو جهت با هم تفاوت می کند و شهادت برشهادت _ که شهادت علمی ناميده می شود – در اين مورد اعتبار شرعی ندارد . متأسفانه در سال های اخير عده ای سود جو و يا کم اطلاع از مسائل فقهی ، موضوع ثبوت اول ماه را بهانه ای برای رسيدن به اغراض شوم خود قرار داده اند و اين مسأله ی فقهی و اختلاف نظر علمی را به حيطه ی اختلافات و کشمکش های سياسی کشانده اند.
رجوع کنيد: العروه الوثقی ، ج2 ، الصوم ، طرق ثبوت الهلال ، م 1؛ احکام روزه (سيد مجتبی حسينی ) ،ص 92.
آيا حکم حاکم شرع، در ثبوت اول ماه، برای غير مقلّدان او نيز حجت است؟
آری، حکم حاکم شرع در ثبوت اول ماه، برای همه حجت است و بايد به حکم او عمل کنند ؛ مگر آن که بفهمند حاکم شرع اشتباه کرده است.
طبق نظر مراجع عظام تقليد : امام خمينی (ره) ، خامنه ای ، بهجت، فاضل ، مکارم ، نوری و تبريزی؛ رجوع کنيد : توضيح المسائل مراجع ، ج1 ، ص 998 ، م 1731؛ احکام روزه (سيد مجتبی حسينی ) ،ص 96.
اگر از گفته عدهای حدس بزنيم که فردا عيد فطر است، آيا میتوانيم روزه بگيريم؟
تا هنگامی که برای شخص اطمينان پيدا نشود که فردا عيد فطر و اول شوال است، نمی تواند روزه را افطار کند و بايد روزه بگيرد.
نکته: اگر به وسيله ی چشم مسلح و تلسکوپ و يا وسايل نجومی ديگر برای شخص اطمينان پيدا شود که اول ماه است ، می تواند افطار کند.
طبق نظر مراجع عظام تقليد : امام خمينی (ره) ، خامنه ای ، بهجت ، فاضل ، سيستانی ، صافی ، وحيد ، مکارم ، نوری و تبريزی؛ رجوع کنيد : توضيح المسائل مراجع ، ج1 ، ص 996 ، م 1730؛ احکام روزه (سيد مجتبی حسينی ) ،ص 97؛
تکلیف فطره ميهمانی که بعد از مغرب شب عيد فطر به خانه انسان بيايد، چيست؟
فطره او به عهده صاحب خانه نيست.
طبق نظر مراجع عظام تقليد : امام خمينی (ره) ، خامنه ای ، بهجت ، فاضل ، صافی ، وحيد ، مکارم ، نوری و تبريزی؛ رجوع کنيد : توضيح المسائل مراجع ، ج2 ، ص 174، م 1997 ؛ احکام روزه ، ص 102.
اگر ميهمان فطره خودش را بدهد، آيا از عهده صاحبخانه ساقط میشود؟
اگر با اجازه صاحبخانه و از طرف او فطره خودش را بدهد، از عهده ميزبان ساقط میشود.
طبق نظر مراجع عظام تقليد : امام خمينی (ره) ، خامنه ای ، بهجت ، فاضل ، سيستانی ، صافی ، وحيد ، مکارم ، نوری و تبريزی؛ رجوع کنيد : توضيح المسائل مراجع ، ج2 ، ص 177، م 2006 ؛ احکام روزه ، ص 103؛
ميهمانی که پيش از غروبِ شب عيد فطر به خانه ی انسان می آيد و يکی، دو ساعت پس از صرف افطاری می رود ، فطريه اش به عهده ی کيست؟
در فرض ياد شده ، فطره اش بر عهده ی صاحب خانه نيست .
طبق نظر مراجع عظام تقليد : امام خمينی (ره) ، خامنه ای ، بهجت ، فاضل ، سيستانی ، وحيد ، مکارم و تبريزی؛ رجوع کنيد : دفتر مرا جع ؛ احکام روزه ، ص 104 .
آيا اگر شخص فطريه ( زکات فطره ) را کنار بگذارد ، می تواند از آن استفاده کند و بعد به جای آن مال ديگری بگذارد؟
خير ، بايد همان را که کنار گذاشته، برای فطره بدهد.
طبق نظر مراجع عظام تقليد : امام خمينی (ره) ، خامنه ای ، بهجت ، فاضل ، سيستانی ، وحيد ، صافی ، مکارم ، نوری و تبريزی. رجوع کنيد : توضيح المسائل مراجع ، ج 2 ، ص186 ، م 2032 ؛ احکام روزه ، ص 107 ؛ بر کرانه ی فقه ، ص 228 به بعد .
اگر کسی فطريه ندهد، تکليفش چيست؟
زمان کنار گذاشتن فطريه و مقدار آنرا بفرماييد؟
اگر کسی فطره ندهد گناه کرده است.
زمان فطره دادن: اگر نماز عيد فطر می خواند، بنا برا حتياط واجب بايد پيش از نماز بدهد يا [ کنار بگذارد]؛ اگر نماز عيد نمی خواند ، تا ظهر روز عيد فطر مهلت دارد.
مقدار فطره : برای هر نفر سه کيلو از خوراک مردم ( مانند گندم ، جو ، برنج ، خرما ، کشمش ، ذرت و يا مانند اين ها ) و يا می تواند پول يکی از آن ها را به مستحق بدهد.
طبق نظر مراجع عظام تقليد : امام خمينی (ره) ، خامنه ای ، بهجت ، فاضل ، سيستا1نی ، وحيد ، صافی ، مکارم ، نوری و تبريزی . رجوع کنيد : توضيح المسائل مراجع ، ج 2 ، م 2029 و 1991و 2031 ؛ احکام روزه ، ص 107 و 108 و 109 .
|